EHRM-procedures

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg ziet toe op de naleving van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Dit verdrag waarborgt fundamentele rechten, zoals het recht op een eerlijk proces, het verbod op onmenselijke behandeling en het recht op eerbiediging van het privéleven. Nederland is aangesloten bij het EVRM en moet die rechten dus ook binnen het strafproces aan verdachten garanderen.

Het EHRM is geen ‘vierde instantie’. Het hof beoordeelt niet opnieuw de feiten van een zaak, maar toetst of nationale autoriteiten — waaronder rechters — de rechten uit het EVRM hebben geëerbiedigd of juist geschonden.

Niet iedere zaak komt in aanmerking voor beoordeling door het EHRM. Er gelden strikte criteria.

In de eerste plaats moeten alle nationale rechtsmiddelen zijn uitgeput. In strafzaken betekent dit doorgaans dat de procedure bij de rechtbank, het gerechtshof en — indien aangewezen — de Hoge Raad is doorlopen en dat daar ook is geklaagd over schending van het EVRM. Het idee daarachter is dat het in de eerste plaats aan Nederland is om schendingen te voorkomen of recht te zetten.

Daarnaast geldt een korte en strikte termijn: een verzoekschrift moet binnen vier maanden na de laatste nationale beslissing worden ingediend. Omdat het opstellen van een goed verzoekschrift tijd kost, is het raadzaam om zo snel mogelijk na de laatste uitspraak contact met ons op te nemen.

Ten slotte moet sprake zijn van een deugdelijke klacht over schending van het EVRM. Het EHRM is kritisch en verklaart het grootste deel van alle ingekomen klachten niet-ontvankelijk. Het opstellen van een goed verzoekschrift luistert dus nauw.

Overigens heeft een EHRM-procedure geen opschortende werking: de Nederlandse beslissing is al onherroepelijk en kan al ten uitvoer worden gelegd. De gang naar het EHRM kan wel leiden tot heropening van een zaak, tot toekenning van schadevergoeding en kan van principieel belang zijn.

In strafzaken hebben klachten bij het EHRM vaak betrekking op het recht op een eerlijk proces (artikel 6 EVRM). Daarbij kan worden gedacht aan situaties waarin de verdediging onvoldoende in staat is geweest om haar standpunt naar voren te brengen, bepaalde getuigen niet of onvoldoende mocht ondervragen of effectief verweer te voeren. Ook het aanwezigheidsrecht kan soms reden zijn om te klagen bij het EHRM.

Daarnaast kan worden geklaagd over andere fundamentele rechten, zoals:

• de onschuldpresumptie (art. 6 lid 2 EVRM), bijvoorbeeld wanneer schadevergoeding na vrijspraak wordt geweigerd met een motivering die de indruk wekt dat de vrijgesproken persoon toch als schuldig wordt gezien;
• het verbod op onmenselijke of vernederende behandeling (art. 3 EVRM), bijvoorbeeld bij detentieomstandigheden, ernstig geweld bij aanhouding of oplegging van een levenslange gevangenisstraf;
• het recht op vrijheid (art. 5 EVRM), bijvoorbeeld bij onrechtmatige vrijheidsbeneming zoals voorlopige hechtenis op basis van standaardoverwegingen;
• het recht op eerbiediging van het privéleven (art. 8 EVRM), bijvoorbeeld bij ingrijpende opsporingsmethoden.

Welke klachten mogelijk zijn, hangt sterk af van de specifieke omstandigheden van de zaak en van de wijze waarop die in de nationale procedure aan de orde zijn gesteld. Wij kunnen dit voor u beoordelen en waar mogelijk klagen bij het EHRM.

Een procedure bij het EHRM begint met het indienen van een klacht in de vorm van een verzoekschrift. Daarbij moeten de relevante feiten, klachten en het Nederlandse procesverloop volledig en zorgvuldig worden gepresenteerd. Onvolledige of onjuist ingediende klachten worden doorgaans zonder inhoudelijke beoordeling afgewezen.

Na indiening beoordeelt het hof eerst of de klacht ontvankelijk is. Het overgrote deel van de klachten strandt in deze fase. Alleen zaken die aan alle formele en inhoudelijke eisen voldoen, worden verder in behandeling genomen.

Indien een klacht ontvankelijk wordt verklaard, kan het hof de zaak communiceren aan de betrokken staat (Nederland). De regering en wij krijgen dan de gelegenheid om schriftelijk standpunten uit te wisselen en eventueel tot een schikking te komen. De procedure is in vrijwel alle gevallen schriftelijk; er vindt dus geen zitting of mondelinge behandeling plaats.

Het hof zal uiteindelijk uitspraak doen en beoordelen of een recht uit het EVRM is geschonden. In dat laatste geval kan het hof bovendien een schadevergoeding toekennen. Op grond van een aangenomen schending door het EHRM kan in Nederland zo nodig verder worden geprocedeerd, bijvoorbeeld door de zaak te heropenen middels een herzieningsverzoek bij de Hoge Raad. Wij hebben op dit gebied bijzondere deskundigheid.

Procederen bij het EHRM vereist specialistische kennis en ervaring. De formele eisen zijn strikt, de selectie aan de poort is streng en de jurisprudentie van het hof is omvangrijk en voortdurend in ontwikkeling.

Een klacht moet niet alleen juridisch juist zijn, maar ook op de juiste wijze worden gepresenteerd en onderbouwd. De kans op succes wordt in belangrijke mate bepaald door de formulering van de klacht en de aansluiting bij de rechtspraak van het EHRM.

Dit maakt dat deskundige bijstand in de praktijk onmisbaar is, zowel bij de beoordeling van de haalbaarheid als bij het opstellen en voeren van de procedure.

Berndsen Römer Advocaten beschikt over bijzondere deskundigheid ten aanzien van procedures bij het EHRM. Wij beoordelen zorgvuldig of een zaak geschikt is voor een procedure bij het EHRM en adviseren realistisch over de kansen en risico’s.

Mr. Berndsen heeft zeer ruime ervaring met procedures bij het EHRM. Zo heeft hij successen behaald op het gebied van het aanwezigheidsrecht en de onschuldpresumptie. Ook heeft hij diverse procedures behandeld over oplegging van een levenslange gevangenisstraf.

Onze aanpak kenmerkt zich door grondige analyse, scherpe formulering van klachten en een strategische benadering die aansluit bij de rechtspraak van het EHRM. Daarbij kiezen wij er bewust voor om alleen zaken te behandelen waarin wij onze expertise optimaal kunnen inzetten.

De termijn voor het indienen van een klacht bij het EHRM is kort en wordt strikt gehandhaafd. Het is daarom van belang om zo snel mogelijk na de laatste Nederlandse uitspraak (doorgaans van de Hoge Raad) te laten beoordelen of een zaak in aanmerking komt voor een EHRM-klacht.

Wij vragen daarvoor de stukken op bij uw cassatieadvocaat om op korte termijn een eerste analyse te maken van de mogelijkheid om te klagen bij het EHRM. Onze adviezen zijn realistisch en zijn gebaseerd op onze bijzondere deskundigheid op dit gebied.